Latvia emerges from crisis - lessons learned. Spotkanie z Premierem Łotwy Valdisem Dombrovskisem

8 lipca 2010 roku w hotelu Bristol w Warszawie, na zaproszenie demosEUROPA – Centrum Strategii Europejskiej oraz Ambasady Republiki Łotewskiej, odbyła się  dyskusja z udziałem premiera Łotwy, Valdisa Dombrovskisa, pod tytułem Latvia emerges from crisis. Lessons learned.

Wśród zgromadzonych gości znaleźli się przedstawiciele administracji centralnej, ekonomiści i profesorowie oraz eksperci niezależnych ośrodków badawczych. Spotkanie rozpoczęło się od wystąpienia premiera Dombrovskisa, który nakreślił obraz przyczyn obecnego kryzysu na Łotwie, a także reform wprowadzonych przez jego rząd. Ocena obecnej sytuacji, wyłaniająca się z wypowiedzi Dombrovskisa, była pozytywna: w wyniku wdrażanych reform bezrobocie zostało ograniczone z 20% do poniżej 10%, wprowadzony został też radykalny program ograniczenia deficytu budżetowego (łączne dostosowanie fiskalne wyniosło 10% PKB, w tym 6% cięć w budżetach wszystkich ministerstw). Mimo to, Premier Dombrovskis z dużą otwartością wskazywał na istotne, nadal nierozwiązane, problemy łotewskiej gospodarki, wymieniając na przykład wysoki dług publiczny sięgający 100% PKB, wysoki poziom „złych kredytów” oraz strukturę gospodarki mającej skłonności do działania w cyklu „boom and bust” – tworzenia się baniek spekulacyjnych, silnego wzrostu, przegrzania się i równie silnej recesji.

W następnej częsci spotkania, uczestnicy zadali pytania i podjęli z Domborovskisem dyskusję, m.in. na temat konsekwencji utrzymywania niemal sztywnego kursu walutowego i przyjęcia euro. Zgodnie z teorią ekonomii, małe otwarte gospodarki – takie jak łotewska - są bardzo podatne na szybki przypływ, ale też równie szybki odpływ kapitału. Zauważono także, że płynny kurs walutowy mógłby pozwolić na skuteczniejsze łagodzenie skutków kryzysu. Premier Dombrovskis zwrócił uwagę, że obecność w strefie Euro uczyniła sąsiednią Estonię bardziej atrakcyjną dla inwestorów w skali regionalnej, i że na szczęście na Łotwie kwestia pełnego członkostwa w unii monetarnej nie podlega dyskusji, co stawia pewne ograniczenia dla polityki fiskalnej i praktycznie uniemożliwia prowadzenie aktywnej polityki monetarnej. Kolejne pytania dotyczyły struktury łotewskiej gospodarki, charakteryzującej się dużym udziałem sektora nie podlegającego wymianie międzynarodowej (np. sektor budowlany), co utrudnia dostosowanie gospodarki i sprzyja bańkom inwestycyjnym. Premier Dombrovskis zgodził się, że w przyszłości niższy, ale bardziej zrównoważony wzrost, oparty na większym rozwoju przemysłu i technologii będzie lepszym rozwiązaniem. Podkreślił też, że idące w tym kierunku reformy wprowadzał już w latach 2002-2004 jako minister finansów, jednak kolejne rządy nie kontynuowały tej polityki.

W kolejnej serii pytań dotyczących kwestii politycznych podjęto kwestię jesiennych wyborów parlamentarnych na Łotwie i warunków koniecznych dla ponownego sukcesu partii rządzącej w kontekście wysokich kosztów społecznych reform rządu. Jak stwierdził Dombrovskis, rządząca koalicja pozostaje popularna i może liczyć na dobry wynik, choć -jak nie bez ironii zauważył Premier- nic nie jest dane na zawsze. Tę popularność przypisuje faktowi, że wyborcy mieli okazję doświadczyć w przeszłości konsekwencji mniej zrównoważonej polityki i obecnie wydają się skłonni zaakceptować skutki reform  jako nieunikniony koszt większego poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji w przyszłości.

W dyskisji poruszono również kwestie postulowanych reform zarządzania ekonomicznego w Unii. Eksperci podkreślali, że wymagania stawiane państwom ubiegającym się o członkostwo w strefie euro są wysokie,  gdy kraj jednak przyjmie już euro, nie ma mechanizmu sankcji i nie można wymóc przestrzegania dyscypliny przez poszczególne rządy. Dombrovskis zwrócił uwagę, że stosowne narzędzia do zmiany tej sytuacji są zapisane w obecnym Traktacie Europejskim i trzeba jedynie konsekwentnie je stosować, bez konieczności dodatkowych zmian prawnych. Według Dombrovskisa, zmiany traktatowe w obecnej sytuacji byłyby ciężkie do przeprowadzenia.

W podsumowaniu, uczetnicy spotkania wyrazili uznanie dla skuteczności w walce z kryzysem a także dla otwartości, z którą Premier Dąbrovskis mówił o obecnych i przyszłych wyzwaniach, z którymi zmierzyć się będzie musiała Łotwa. Spotkanie zakończyła podzielana przez większość uczestników refleksja, że właściwie zarządzany kryzys może stać się szansą, uświadamiając społeczeństwu i elitom politycznym konieczność reformowania gospodarki i zapewnienia jej większej stabilności w długim okresie.